Search
Cottage on the cliffs

A alsa agas krowji hunros Kernewek bos owth esedhva war Bal Kober?

Kyn hwir yw dre vras ni dhe vos a berswadyans kledh hag yma agan pennsodhva yn Pow Evrek, a wrussowgh godhvos yma golok yn Kernow dhyn ynwedh?

Usi, henn yw gwir, grewgh agan tewlel imach ow pewa war alsyow marthys ha trethow splann, ow tybri te dehen ha pastiow kepar hag i dhe vos yn-mes a is. Heb mar, nyns yw oll bewnans kelvydh a’n treth. Ni a spen agan termyn yn Kernow ow skoodhya prenoryon ha gwerthoryon dres oll an da ha drog a negysyow kerth…an hwithransow leel moy res y’ga mysk.

Ytho pyth yw an bargen gans an hwithransow?

Martesen hwi a wor hwithransow avel onan a’n traow fyslek a’n pyth agas statyor a dhanvon dhywgh yn ebostow dres prenas kerth. Gwir yw y hallsons bos nebes difreth, mes rann vewek ynwedh yns ha hwi ow surhe yma oll a’n kedhlow eus res dhywgh a-dro kerth kyns hwi dhe wul yn gis laghel y brena.

Avel rann agas prenas, res yw dhe agas statyor profya hwithransow orth an awtorita leel rag kavos kedhlow posek a-dro testennow yaswanus avel junyadewder karthyon, bodh towlennans ha contamination istorek. Yn rannow certan a’n vro, res yw dhe agas statyor gul hwithransow moy rag hwithra peryllow ha bernyow komparek.

Yn Kernow, an peryllow komparek ma (a nyns yw hemma fordh hweg rag y leverel?!) yns yn-kever balyow a’n eghen sten, kober ha Pri gwynn. Martesen y fydh res gul an hwithransow ma rag kerthow yn leow erel an Soth-West, y’ga mysk yn nebes rannow a Dhewnens ha Pow an Hav.

Dyskans istori berr

Mar wrussowgh mires orth neb rann Poldark a’n BBC – ha mar wrussowgh skwardya agas dewlagas dhe-ves a Ross ha Demelza – hwi a wor yma dhe Gernow istori hir a valweyth.

Balweyth Kernewek a dhedh bys an Oos Brons, pan veu sten ha kober diskudhas yn kynsa le y’n ranndir. Hemm a besyas rag kansow a vledhynnyow, ow kul bleyn yn etegves kansbledhen, pan veu Pri gwynn keworrys dhe’n kemmysk. Rag termyn, Kernow o kres balweyth a’n norvys, kyn teklin an hwel ober dres an kansbledhynnyow nownsegves hag ugensves.

Possybyl yw vysytya nebes an leow balweyth koth ma; lies anedha yw henwys avel Tyller Ertach an Bys UNESCO. Byttegyns, pals moy re beu selys deges yn sempel ha nyns esa edhom dhedha na fella.

Prag yth yw res dhyn prederi a-dro dhe hemma?

An tra gans bal selys yw yn fenowgh ev dhe asa lergh vyth war an enep. An kudyn yw, ny yllyn leverel an keth tra a-dro an mildiryow a gowfordhow ha shaftys yn-dann agan threys. Nebes balyow kilfiys re beu lettys gans prenn po kollenwys a skoll, balyow erel re beu gesys poran avel ens pan gerdhas yn-mes an diwettha den bal. Heb hwithrans arbennik, na vydh tybans vyth dhywgh y fo kowfordhow ha shaftys ena – po yn py stud bons.

Ytho, da lowr yw prederi an pyth na wrewgh godhvos na wra agas shyndya… mes y’n kas ma, yma own dhyn y halsa.

Orth penn gwettha a’n kammneves, bal kilfiys yn-dann agas kerth a alsa diskara. Mar hwarvo hemma, agas krowji Kernewek hweg a veu yn peril a omsedhes po eghennow erel a dhamach a vri.

Kavos bal istorek yn ogas a alsa kavos sewyansow kerghynnedhel ynwedh. Possybyl yw rag gassys hedardh dhe devi yn shaftys ha kowfordhow kilfiys, ha neb dowr ow frosa dredha a alsa dos ha bos drog. (Mars owgh hwi yn neb dout yn kever ass yw sad hemma, y fydh martesen fur ragon dhe leverel balyow Kernewek o askorroryon bosek a arsenyk.)

Oll an peryllow ma a styr mars eus kerth desedhys yn ogas ha bal koth sten, kober po Pri gwynn, gwirhaval yw y tal le ages y fo ken.

Oh, hag unn tra diwettha…

Mar kwrussewgh diskudha balyow koth yn ogas hag agas trigva ervirys, hemm a alsa dalleth kudynnow moy. Yn termyn usi passyes (dres oll ynter 1900 ha 1960), drehevoryon chiow yn Kernow a usyas poder treweythyow.

Ytho, martesen yth esowgh ow kovyn pyth yw poder. Yn essensek, poder yw eghen a kestevyn kemyskys gans skoll dhyworth an balyow. Dres an osow, an kymygennow yn an skoll ma a yll brewi an kestevyn dhyworth a-ji hag y hwra brewi.

Yn gwiryoneth, da yw gans kowethyansow marwostel godhvos nyns eus poder y’n kerthow ymons ow arghasa. Kyn na wra hwithransow balweyth Kernewek leverel orthowgh mar kwrella usyas poder yn drehevyans an kerth po na wrella, an moy yn-nes a val usi, an moy gwirhaval y fo. Yn statys ma, y fydh martesen res apoyntya arhwithrans moy.

Mars esowgh penndegys a-dro kober ha Pri gwynn, ownek a-dro sten po ow prederi a-dro poder, na wrewgh gortos dhe gestava orthyn. Pub termyn parys on ni dh’gas gidya dres an argergh dhe wul hwithransow arbenigel ha styrya an sewyansow. Martesen ni a wra hedhi dhe gewsel a-dro dhe Poldark mars yw agas bys gwynn.

Share this post